Αγγελική Ευσταθοπούλου
Η Φιλοσοφία και η Διεπιστημονική Προσέγγιση των Κ.Ο.Π.Α.
Τα Κ.Ο.Π.Α. (Κοινότητες Οικογενειών με Προβλήματα από το Αλκοόλ) είναι ανεξάρτητες και αυτοδιαχειριζόμενες ομάδες αυτοβοήθειας για άτομα και οικογένειες που αντιμετωπίζουν προβλήματα που σχετίζονται με τη χρήση αλκοόλ. Αυτή τη στιγμή, τα περισσότερα Κ.Ο.Π.Α. λειτουργούν στην Περιφέρεια Κρήτης. Πιο συγκεκριμένα, στο Ηράκλειο λειτουργούν τα Κ.Ο.Π.Α. της Παναγίτσας Μασταμπά, του Αγίου Ιωάννη, των Δειλινών, της Αλικαρνασσού, των Μοιρών και της Αγίας Βαρβάρας, ενώ εκτός Ηρακλείου λειτουργούν τα Κ.Ο.Π.Α. του Ρεθύμνου και της Ιεράπετρας.
Τα Κ.Ο.Π.Α. ακολουθούν μια συγκεκριμένη μεθοδολογία, η οποία αναπτύχθηκε από τον Κροάτη ψυχίατρο Vladimir Hudolin και βασίζεται στη συστημική σκέψη. Σύμφωνα με αυτήν την οικολογική-κοινωνική προσέγγιση, το πρόβλημα του αλκοόλ δεν αντιμετωπίζεται ως ατομική ασθένεια, αλλά ως ζήτημα που επηρεάζει ολόκληρο το οικογενειακό σύστημα και το κοινωνικό περιβάλλον. Τα μέλη των Κ.Ο.Π.Α. δεν θεωρούνται «άρρωστα», αλλά άτομα που καλούνται να μετασχηματίσουν τον τρόπο ζωής τους και να αναζητήσουν πιο λειτουργικούς και χειραφετητικούς τρόπους αντιμετώπισης των ψυχοκοινωνικών προκλήσεων. Στόχος είναι η ολιστική παρέμβαση προς την ετερόσταση, με κατεύθυνση μια νέα, πιο υγιή και ενεργητική στάση ζωής.
Τα Κ.Ο.Π.Α. συντονίζονται από «υπηρέτες-δασκάλους» (servants-teachers), δηλαδή εθελοντές/εθελόντριες, οι οποίοι/ες, μετά την παρακολούθηση ειδικού σεμιναρίου ευαισθητοποίησης, αποκτούν εξειδικευμένες γνώσεις και υπηρετούν μια κοινότητα. Ο/Η «υπηρέτης-δάσκαλος» έχει αυτό τον διττό ρόλο: από τη μία, υπηρετεί τον άνθρωπο· από την άλλη, έχει εξειδικευτεί στον συντονισμό μιας ομάδας αυτοβοήθειας. Ο/Η «υπηρέτης-δάσκαλος» μπορεί να είναι επαγγελματίας ψυχικής υγείας, ο οποίος/η οποία, ωστόσο, δεν φέρνει την επαγγελματική του/της ιδιότητα στα Κ.Ο.Π.Α. Μπορεί επίσης να είναι πολίτης που δεν προέρχεται από τον ιατρικό χώρο ή τον χώρο της ψυχικής υγείας. Δύναται, επίσης, να είναι κάποιος/α που αντιμετώπισε ο ίδιος/η ίδια πρόβλημα με το αλκοόλ και το ξεπέρασε, πρώην μέλος ενός ΚΟΠΑ, φίλος/η ή συγγενής ατόμου με πρόβλημα από το αλκοόλ, ή πολίτης που είναι βαθιά ευαισθητοποιημένος/η γύρω από το ζήτημα του αλκοόλ και τις κοινωνικοοικονομικές, οργανικές και ψυχικές προεκτάσεις που αυτό μπορεί να έχει στη ζωή των συνανθρώπων μας.
Στην Κρήτη, τα Κ.Ο.Π.Α. εντάσσονται στο ευρύτερο Δίκτυο Αλκοολογίας Κρήτης, το οποίο υιοθετεί μια διεπιστημονική προσέγγιση και ασχολείται πολυεπίπεδα με ζητήματα που αφορούν το αλκοόλ. Αναπόσπαστο μέρος αυτής της διεπιστημονικής προσέγγισης αποτελεί ο Σύλλογος «Η Επιστροφή», ο οποίος δίνει έμφαση στην ενημέρωση στα σχολεία και οργανώνει δράσεις ευαισθητοποίησης στην κοινότητα, όπως, για παράδειγμα, η δράση «Νηφάλιοι στη Φύση». Πολλές από αυτές τις δράσεις πραγματοποιούνται στο πλαίσιο της «Άνοιξης της Πρόληψης», μιας ετήσιας εκστρατείας ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης, η οποία διοργανώνεται από την 7η Υγειονομική Περιφέρεια (ΥΠΕ) Κρήτης. Είναι χαρακτηριστικό ότι, κατά τη διάρκεια του σχολικού έτους 2024–2025, «Η Επιστροφή» πραγματοποίησε παρέμβαση στο ¼ των σχολείων της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης του Νομού Ηρακλείου, τόσο στο κέντρο όσο και στην ενδοχώρα.
Σημαντικός κόμβος αυτής της διεπιστημονικής προσέγγισης είναι και το Αλκοολογικό Ιατρείο του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Ηρακλείου, το οποίο λειτουργεί κάθε Παρασκευή ως εξωτερικό πρωινό ιατρείο. Το Αλκοολογικό Ιατρείο αποτελεί το πρώτο σημείο αναφοράς για ανθρώπους που αντιμετωπίζουν ζητήματα σχετικά με την προβληματική χρήση του αλκοόλ. Εκεί, λαμβάνουν πληροφορίες σχετικά με τις οργανικές παθήσεις και την απεξάρτηση από το αλκοόλ και, ανάλογα με την ετοιμότητα του ατόμου και της οικογένειας, παραπέμπονται σε κάποιο Κ.Ο.Π,Α.
Η απότομη διακοπή του αλκοόλ χωρίς ιατρική επίβλεψη μπορεί να επιφέρει ακόμη και τον θάνατο, γι’ αυτό είναι επιβεβλημένη μια πρώτη επαφή με επαγγελματίες υγείας στο Αλκοολογικό Ιατρείο. Από εκεί, η έμπειρη διεπιστημονική ομάδα, η οποία αποτελείται από γενικό ιατρό, ψυχίατρο, κοινωνικό λειτουργό, ψυχολόγο και μέλος Κ.Ο.Π.Α., βοηθά το άτομο και την οικογένεια να ξεκινήσουν το ταξίδι προς την ελευθερία της απεξάρτησης.
Μια Εβδομάδα Ευαισθητοποίησης για το Αλκοόλ και την Κοινότητα
Στο πλαίσιο του ανοίγματος στην κοινότητα και της ευαισθητοποίησης του ευρύτερου κοινού, οργανώνεται, έπειτα από οκτώ χρόνια, στο Ηράκλειο της Κρήτης, το Σεμινάριο Ευαισθητοποίησης. Θα πραγματοποιηθεί από τη Δευτέρα 28.9 έως και το Σάββατο 3.10.2026 στις αίθουσες της Πατριαρχικής Ανωτάτης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Κρήτης. Πρόκειται για ένα βιωματικό σεμινάριο 50 ωρών, το οποίο βασίζεται στην οικολογική-κοινωνική προσέγγιση, όπως αυτή εφαρμόζεται εδώ και χρόνια στα Κ.Ο.Π.Α., και αποσκοπεί στην κατανόηση των πολύπλευρων επιπτώσεων της χρήσης αλκοόλ στα άτομα, στις οικογένειες και στην κοινότητα.
Είναι πολύ σημαντικό να τονίσουμε ότι οι επαγγελματίες εκπαιδευτές/εκπαιδεύτριες και συντονιστές/συντονίστριες του εν λόγω σεμιναρίου είναι και οι ίδιοι/ες εθελοντές/εθελόντριες, οι οποίοι/ες προσφέρουν δωρεάν τις γνώσεις και τον χρόνο τους. Στόχος είναι να εκπαιδευτούν οι επόμενοι «υπηρέτες-δάσκαλοι», οι οποίοι/ες, με τη σειρά τους, θα προσφέρουν – επίσης εθελοντικά – τον χρόνο τους σε οικογένειες που αντιμετωπίζουν ζητήματα σχετικά με την προβληματική χρήση του αλκοόλ.
Στο Σεμινάριο θα αναλυθούν από επαγγελματίες υγείας τα σύνθετα οργανικά και κοινωνικά προβλήματα που σχετίζονται με το αλκοόλ. Θα γίνει αναφορά στην οικογενειακή προσέγγιση και στη λειτουργία των Κ.Ο.Π.Α., καθώς και στην πρώτη συνέντευξη που πραγματοποιείται όταν μέλη μιας οικογένειας αναζητούν βοήθεια. Τις δύο πρώτες ημέρες, οι συμμετέχοντες/συμμετέχουσες θα έχουν την ευκαιρία να επισκεφθούν και να παρακολουθήσουν τις συναντήσεις των Κ.Ο.Π.Α. Θα συζητηθούν, επίσης, τα τοπικά προγράμματα που αφορούν τη χρήση αλκοόλ και οι τρόποι συνεργασίας σε τοπικό, εθνικό και διεθνές επίπεδο, καθώς και η προαγωγή της υγείας στον τομέα της αλκοολογίας και οι κατευθυντήριες γραμμές του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Μια από τις καίριες θεματικές ενότητες του Σεμιναρίου αφορά την ηθική φιλοσοφία των Κ.Ο.Π.Α., η οποία προωθεί την πνευματικότητα, την ειρήνη και τη δικαιοσύνη.
Σας περιμένουμε!
Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την εγγραφή στο σεμινάριο ευαισθητοποίησης, μπορείτε να επικοινωνήσετε με την Αγγελική Ευσταθοπούλου:
Τηλ. 6974425754
Email: [email protected]
