Η Jordan Reyne έγινε διάσημη μέσα από την ιδιαίτερα ατμοσφαιρική και πολλές φορές σκοτεινή μουσική της, η οποία αναπτύσσεται μέσα από μοτίβα και θεματικές του Ατμοπάνκ, ένα αισθητικό και καλλιτεχνικό ρεύμα που αντλεί στοιχεία από τις ατμοκίνητες μηχανές, τη Βικτωριανή εποχή και τη Βιομηχανική Επανάσταση. Ενσωματώνοντας ταυτόχρονα folk και industrial στοιχεία, η ίδια, όμως, κατορθώνει να διατηρεί τη δημιουργική ελευθερία της, χωρίς να περιορίζεται πάντα σε συγκεκριμένα μουσικά είδη. Αυτή η μουσική της πορεία θα μπορούσε να σμιλεύσει τη δημόσια περσόνα μιας απόλυτα επιτυχημένης καλλιτέχνιδας, η ζωή της οποίας διατρέχεται από μια αίσθηση μόνιμης ευφορίας. Ωστόσο, η Reyne αποδομεί συστηματικά αυτήν την εξιδανικευμένη εικόνα, φέρνοντας στο προσκήνιο τις προσωπικές της εμπειρίες ψυχικής υγείας και προσεγγίζοντάς τες κριτικά μέσα από φιλοσοφικά, κοινωνιολογικά και ψυχολογικά εργαλεία. Η κριτική αυτή διάσταση επεκτείνεται και στο ευρύτερο έργο της, μέσα από το οποίο η Reyne, ως δημιουργός του podcast The Loneliness Industry («Η Βιομηχανία της Μοναξιάς»), εξετάζει τη μοναξιά υπό το πρίσμα ευρύτερων κοινωνικών και οικονομικών δομών, αμφισβητώντας αφελείς προσεγγίσεις που την ανάγουν σε μια αμιγώς ατομική παθολογία.
Στη χώρα μας, η λεγόμενη «επιδημία της μοναξιάς» βρέθηκε πρόσφατα στο επίκεντρο του δημόσιου διαλόγου, με αφορμή τα θέματα των φετινών πανελλαδικών εξετάσεων στο μάθημα «Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία». Εν προκειμένω, η μαθητική κοινότητα κλήθηκε να εξετάσει τους παράγοντες που συμβάλλουν στην αύξηση της συχνότητας της μοναξιάς και τους τρόπους συνεργασίας των νέων με άτομα της τρίτης ηλικίας για τον περιορισμό του φαινομένου. Στο πλαίσιο αυτών των προβληματισμών εντάσσεται και πρόσφατη έρευνα που διεξήχθη στις αγροτικές περιοχές της ενδοχώρας του Ρεθύμνου και παρουσιάστηκε από τον Αντρέα Βαρδιάμπαση, διευθυντή και προϊστάμενο του Κέντρου Ψυχικής Υγείας (ΚΨΥ) Ρεθύμνου. Στην εν λόγω έρευνα υποστηρίζεται ότι η επιδείνωση της μοναξιάς, της κατάθλιψης και της άνοιας στην τρίτη ηλικία δεν μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά σε ατομικούς και οικογενειακούς παράγοντες. Αντίθετα, σχετίζεται περισσότερο με τις κοινωνικές και υλικές συνθήκες ζωής, όπως η απουσία βασικών χώρων κοινωνικής συνεύρεσης και κοινοτικών υποδομών (Κουτάντου, 2026).
Η ελληνική περίπτωση, ωστόσο, δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μια φανταχτερή εξαίρεση, καθώς η συζήτηση γύρω από το φαινόμενο της μοναξιάς έχει διεισδύσει εκτεταμένα στον κοινωνικό ιστό, ιδίως σε χώρες του λεγόμενου «Παγκόσμιου Βορρά». Το Ηνωμένο Βασίλειο έγινε το 2018 η πρώτη χώρα που όρισε Υπουργό αρμόδιο για ζητήματα μοναξιάς, έπειτα από τις εισηγήσεις της Επιτροπής Jo Cox. Λίγα χρόνια αργότερα, το 2021, υπό τη σκιά των κοινωνικών επιπτώσεων των μέτρων περιορισμού της πανδημίας COVID-19, η Ιαπωνία θεσμοθέτησε αντίστοιχη κυβερνητική θέση. Ο στόχος ήταν η αντιμετώπιση της κοινωνικής απομόνωσης και της έξαρσης του αμφιλεγομένου «συνδρόμου hikikomori» (χικικομόρι). Το σύνδρομο αυτό εισήχθη το 1998 από τον Ιάπωνα ψυχίατρο Tamaki Saitō, προκειμένου να περιγράψει την παρατεταμένη απόσυρση από θεσμοθετημένους κοινωνικούς ρόλους. Στο πλαίσιο της διαγνωστικής προσέγγισης, προτάθηκε ως κριτήριο η χρονική διάρκεια άνω των έξι μηνών, καθώς και η μη ικανοποιητική κάλυψη της συμπτωματολογίας από άλλες ψυχιατρικές κατηγορίες, όπως η κατάθλιψη. Η δυσκολία, όμως, ένταξης του συγκεκριμένου ψυχοκοινωνικού φαινομένου στα στενά όρια της ψυχιατρικής διάγνωσης κατέστη άμεσα πρόδηλη, γεγονός που ανέδειξε την ανάγκη ανάπτυξης εναλλακτικών προσεγγίσεων, όπως η θεώρηση του hikikomori ως «κριτικής απέναντι στην επιβαλλόμενη εξουσία, στις ιεραρχικές κοινωνικές δομές και στις θεσμοθετημένες υποχρεώσεις» (Younis et al., 2026).
Οι σκανδιναβικές χώρες συνιστούν ένα κατεξοχήν προνομιακό πλαίσιο ανάδειξης του εν λόγω ζητήματος. Στο ευρύτερο σκανδιναβικό πλαίσιο, και ειδικότερα στη Νορβηγία, μια άλλη καλλιτέχνιδα που, όπως και η Jordan Reyne, αναδεικνύει με εμβρίθεια το φαινόμενο της μοναξιάς στον δημόσιο χώρο είναι η κωμική ηθοποιός Else Kåss Furuseth. Η Furuseth δραστηριοποιήθηκε δυναμικά στον πολιτικό χώρο, ιδρύοντας το κόμμα Ensomhetspartiet («Κόμμα της Μοναξιάς»), ένα μονοθεματικό πολιτικό σχήμα που επικεντρώθηκε στην αντιμετώπιση της μοναξιάς. Αν και το εγχείρημα διαλύθηκε τον Οκτώβριο του 2025, λίγους μήνες μετά την ίδρυσή του και χωρίς να εξασφαλίσει κοινοβουλευτική εκπροσώπηση, άσκησε σημαντική επίδραση, αναδιαμορφώνοντας τη δημόσια ατζέντα γύρω από τη μοναξιά. Η βραχύχρονη αυτή πολιτική παρέμβαση συνέπεσε χρονικά με παρόμοιες κοινωνικές δράσεις στη νορβηγική κοινωνία, όπως το Friendship Bench («Παγκάκι της Φιλίας»), μια πρωτοβουλία που έχει διαδοθεί σε διάφορες χώρες τα τελευταία χρόνια και αποσκοπεί στην αντιμετώπιση της μοναξιάς μέσω της ενίσχυσης των κοινωνικών δεσμών και της ανθρώπινης επαφής (Hill, 2025). Με ανάλογο στόχο κοινωνικής ευαισθητοποίησης, η Furuseth αξιοποιεί την κωμωδία για την προβολή ζητημάτων όπως η ψυχική υγεία, η μοναξιά και η αυτοκτονία. Στο έργο της ενσωματώνει και προσωπικές εμπειρίες, όπως την αυτοκτονία της μητέρας της το 1992 και, λίγα χρόνια αργότερα, του αδερφού της. Με τον τρόπο αυτό, η θεατρική κωμωδία μετασχηματίζεται σε ένα χειραφετητικό μέσο επεξεργασίας και επανoηματοδότησης της ψυχικής οδύνης.
Μέσα σε αυτό το σύνθετο κοινωνικό και πολιτικό περιβάλλον, η Jordan Reyne γράφει στο Mad in the UK, καλώντας μας να εξερευνήσουμε τις βαθύτερες αιτίες της μοναξιάς, να φτάσουμε στις ρίζες της. Η αφήγησή της εκκινεί από τη διάγνωσή της με σύνθετη διαταραχή μετατραυματικού στρες, η οποία αναπτύχθηκε μέσα σε αυτό που η ίδια περιγράφει ως ναρκισσιστικό οικογενειακό περιβάλλον. Από εκεί, καθίσταται εμφανές πώς μέσα από τη συνάντησή της με τη φιλοσοφία και τις κριτικές κοινωνικές επιστήμες, η προσωπική της εμπειρία επαναπροσδιορίστηκε και προσεγγίστηκε υπό μια πιο ριζοσπαστική θεωρητική οπτική.
Αξιοποιώντας την ανάλυση του Christopher Lasch (2008) στο Η κουλτούρα του ναρκισσισμού, η Reyne εξετάζει τη μοναξιά ως απότοκο των ναρκισσιστικών χαρακτηριστικών της σύγχρονης κοινωνίας. Σε ένα τέτοιο κοινωνικό συγκείμενο, οι πολιτικοί και οικονομικοί θεσμοί μεταθέτουν τις ευθύνες των κοινωνικών προβλημάτων σε αποδιοπομπαίους τράγους, παραβλέποντας επιδεικτικά τις βαθύτερες αιτίες τους. Με ανάλογο τρόπο, η Reyne ανασυγκροτεί και τη βιογραφική της διαδρομή στο πλαίσιο του οικογενειακού της περιβάλλοντος.
Η ανάλυση της Reyne εστιάζει στις κοινωνικές δυναμικές που εξοβελίζουν τη μοναξιά από το πολιτικό πεδίο, μέσω ιδεολογικών μηχανισμών που υπευθυνοποιούν όσες αποκλίνουν από τα κοινωνικά πρότυπα. Οι ηγεμονικές αυτές πολιτικές διεργασίες αναπαράγουν και ενισχύουν τόσο την κοινωνική απομόνωση όσο και την αίσθηση ατομικής ευθύνης, περιορίζοντας δραστικά τη φαντασία και την ικανότητά μας να νοηματοδοτήσουμε αυτό το κοινωνικό ζήτημα μέσα από ένα συλλογικό ορίζοντα. Μέσα από την κριτική της, η Reyne ανοίγει προοπτικές για την προσέγγιση του φαινομένου υπό μια εναλλακτική σκοπιά, στρέφοντας τη συζήτηση προς τις κοινωνικές δομές που το αναπαράγουν.
Στο κείμενό της και στο συνολικό της έργο, η Reyne ασκεί δριμεία κριτική στις εκλαϊκευμένες μορφές αυτοβοήθειας και στους κυρίαρχους ψι-θεσμούς, οι οποίοι συμβάλλουν στη συγκρότηση ενός λόγου που αποπολιτικοποιεί τη μοναξιά. Παράλληλα, αποφεύγοντας τις απλουστευτικές αναλύσεις, η Reyne επισημαίνει τη διττή φύση των κλινικών διαγνώσεων, οι οποίες, από τη μία, προσφέρουν κοινωνική αναγνώριση στην ψυχική οδύνη, και από την άλλη λειτουργούν ως μηχανισμοί ιδεολογικής επιβολής, μετακυλίοντας στο άτομο την ευθύνη για κοινωνικά παραγόμενα τραύματα. Συνολικά, η Reyne δεν προσφέρει έτοιμες συνταγές· αντίθετα, μας παρέχει μια πληθώρα εργαλείων, από καθηλωτικές μουσικές εμπειρίες μέχρι εμπεριστατωμένες ακαδημαϊκές αναλύσεις, για να επαναπροσδιορίσουμε τη μοναξιά.
Για την αρχική δημοσίευση της Reyne στο Mad in the UK βλέπε εδώ.
Για το podcast The Loneliness Industry βλέπε εδώ.
Βιβλιογραφία
Hill, A. (2025, April 8). ‘Friendship benches’ to offer free mental health support in Sussex. The Guardian. https://www.theguardian.com/society/2025/apr/08/friendship-benches-mental-health-support-sussex
Κουτάντου, Ρ. (2026, Ιούνιος 12). Υψηλά ποσοστά κατάθλιψης και μοναξιάς των ηλικιωμένων της ενδοχώρας του Ρεθύμνου: Σύμφωνα με έρευνα του Κέντρου Ψυχικής Υγείας. Rethnea.gr. https://rethnea.gr/ypsila-pososta-katathlipsis-kai-monaxias-ton-ilikiomenon-tis-endochoras-tou-rethymnou/
Lasch, C. (2008). Η κουλτούρα του ναρκισσισμού: Η αμερικανική ζωή σε μια εποχή μειούμενων προσδοκιών (Β. Τομανάς, Μτφ.). Νησίδες.
Younis, H., Omar, S., & Abbas, A. (2026, March 9). Rethinking hikikomori in contemporary psychiatry: Social withdrawal at the intersection of culture, evolution, and psychopathology. Psychiatric Times. https://www.psychiatrictimes.com/view/rethinking-hikikomori-in-contemporary-psychiatry-social-withdrawal-at-the-intersection-of-culture-evolution-and-psychopathology
