Δημοσιεύουμε στο Mad in Greece τη μετάφραση του κειμένου του Richard Sears από το Mad in America σχετικά με το παράδοξο στη σύγχρονη σχέση ψυχικής υγείας και τεχνολογίας. Όπως αναφέρει ο Sears «Τα ερευνητικά δεδομένα συνδέουν τη χρήση οθονών με συμπτώματα ψυχικής υγείας, ωστόσο όλο και περισσότεροι άνθρωποι στρέφονται στην τεχνητή νοημοσύνη για ανακούφιση». Σε μια εποχή που τεχνολογικές «λύσεις» για οποιοδήποτε πρόβλημα προωθούνται από όλες τις πλευρές, η έρευνα αναδεικνύει ότι τα πράγματα είναι απείρως πιο πολύπλοκα.
Το κείμενο δημοσιεύθηκε στα αγγλικά την 1η Μαΐου, 2026.
Αυτή τη βδομάδα, το Mad in America εξετάζει τρεις μελέτες σχετικά με την τεχνολογία και την ψυχική υγεία. Η πρώτη διαπιστώνει ότι η έντονη ενασχόληση με τα smartphones συνδέεται με μειωμένη ψυχολογική ευημερία σε ένα δείγμα Τούρκων εφήβων. Η δεύτερη αναφέρει ότι η υψηλή και αυξανόμενη χρήση οθονών συνδέεται με αυτοκτονική συμπεριφορά και αυξημένα συμπτώματα ψυχικής υγείας στους νέους των ΗΠΑ. Η τρίτη διαπιστώνει ότι περισσότερο από το ένα τρίτο των ενηλίκων στις ΗΠΑ συμβουλεύεται AI chatbots για θέματα που αφορούν την ψυχική τους υγεία τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα. Συνολικά, οι μελέτες αυτές δείχνουν ότι τα άτομα που αντιμετωπίζουν ζητήματα ψυχικής υγείας στρέφονται όλο και περισσότερο στην ίδια την τεχνολογία που έχει συνδεθεί με αρνητικές επιδράσεις στην ψυχική υγεία, αναζητώντας λύσεις για τα προβλήματά τους.
Η έντονη ενασχόληση με τα smartphones συνδέεται με μειωμένη ψυχολογική ευημερία στους εφήβους
Μια νέα μελέτη, δημοσιευμένη στο περιοδικό BMC Psychology, διαπιστώνει ότι η απόσπαση της προσοχής και η αποξένωση από το περιβάλλον εξαιτίας της χρήσης των smartphones (smombie), καθώς και η έντονη ενασχόληση με τα smartphones κατά τη διάρκεια των αλληλεπιδράσεων πρόσωπο με πρόσωπο (phubbing) συνδέονται με μειωμένη ψυχολογική ευημερία. Η έρευνα αυτή, υπό την καθοδήγηση του Ramazan Inci από το Πανεπιστήμιο Batman στην Τουρκία, αναφέρει ότι, ενώ τόσο τα επίπεδα smombie όσο και τα επίπεδα phubbing σχετίζονται με μειωμένη ψυχολογική ευημερία, το phubbing αποτελεί τον ισχυρότερο προγνωστικό παράγοντα.
Στόχος αυτής της μελέτης ήταν να εξετάσει τη σχέση μεταξύ των επιπέδων smombie και phubbing καιτης ψυχολογικής ευημερίας στους εφήβους. Στην έρευνα συμμετείχαν 626 Τούρκοι έφηβοι, ηλικίας 10 έως 19 ετών μέσω προσκλήσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που κοινοποιήθηκαν σε σχολικές ομάδες, ομάδες νέων και κοινοτικές ομάδες. Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να συμπληρώσουν τρία ερωτηματολόγια αυτοαναφοράς: την Κλίμακα Smombie για Εφήβους (Smombie Scale for Adolescents), τη Γενική Κλίμακα Phubbing (General Phubbing Scale) και την Κλίμακα Ψυχολογικής Ευημερίας (Psychological Well-Being Scale).
Η αύξηση τόσο των επιπέδων smombie όσο και των επιπέδων phubbing συνδέθηκε με μείωση της ψυχολογικής ευημερίας. Οι συμπεριφορές αυτές συνδέονταν επίσης μεταξύ τους, υποδηλώνοντας ότι, καθώς αυξάνονταν τα επίπεδα smombie, αυξάνονταν και τα επίπεδα phubbing. Σύμφωνα με τους συγγραφείς, τα επίπεδα smombie και phubbing εξηγούν από κοινού περίπου το 24% των παρατηρούμενων διαφορών στην ψυχολογική ευημερία. Το phubbing ήταν ο παράγοντας που συνδέθηκε περισσότερο με τη μειωμένη ψυχολογική ευημερία. Οι συγγραφείς αναφέρουν ότι τα επίπεδα phubbing συσχετίστηκαν με μια επιπλέον μείωση 5 μονάδων στην ψυχολογική ευημερία (σε κλίμακα από 8 έως 56) σε σύγκριση με όλες τις άλλες μεταβλητές, συμπεριλαμβανομένων των επιπέδων smombie.
Η μελέτη αυτή παρουσίαζε αρκετούς περιορισμούς που πρέπει να επισημανθούν. Οι συγγραφείς σενέλεξαν τα ερευνητικά δεδομένα χρησιμοποιώντας σχεδιασμό δείγματος ευκολίας. Αυτό θα μπορούσε να περιορίσει την εγκυρότητα των ευρημάτων σε σύγκριση με ένα τυχαίο δείγμα. Τα ερωτηματολόγια βασίστηκαν σε μετρήσεις αυτοαναφοράς. Τα αποτελέσματα ενδεχέται να έχουν επηρεαστεί από συμμετέχοντες που δεν θυμούνταν με ακρίβεια ή έδιναν κοινωνικά αποδεκτές αντί για αληθείς απαντήσεις. Όλοι οι συμμετέχοντες ήταν έφηβοι από την Τουρκία, γεγονός που περιορίζει τη γενικευσιμότητα των αποτελεσμάτων σε άλλους πληθυσμούς. Τα επίπεδα smombie και phubbing ενδέχεται να έχουν σημαντικά διαφορετική σχέση με την ψυχολογική ευημερία σε κολεκτιβιστικές κουλτούρες, όπως αυτή της Τουρκίας, σε σύγκριση με πιο ατομικιστικές κουλτούρες, όπως αυτή των ΗΠΑ.
Τα υψηλά και αυξανόμενα μοτίβα εθιστικής χρήσης οθονών συνδέονται με αυτοκτονική συμπεριφορά στους νέους των ΗΠΑ
Μια νέα διαχρονική μελέτη, η οποία δημοσιεύτηκε στο περιοδικό JAMA, διαπιστώνει ότι τα υψηλά και αυξανόμενα μοτίβα χρήσης οθονών συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο αυτοκτονικής συμπεριφοράς στους νέους. Η μελέτη αυτή, υπό την καθοδήγηση της Yunyu Xiao από την Ιατρική Σχολή Weill Cornell Medicine στην Νέα Υόρκη, διαπιστώνει επίσης ότι η υψηλή χρήση βιντεοπαιχνιδιών συσχετίστηκε με αυξημένα εσωτερικευμένα συμπτώματα (όπως η κατάθλιψη και το άγχος), ενώ η αυξανόμενη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης συνδέθηκε με πιο σοβαρά εξωτερικευμένα συμπτώματα (όπως η επιθετικότητα και η παρορμητικότητα).
Στόχος της έρευνας ήταν να εξεταστούν τα εθιστικά μοτίβα που σχετίζονται με τη χρήση των smartphones και η επίδρασή τους στην αυτοκτονική συμπεριφορά και σε δυσμενείς επιπτώσεις στην ψυχική υγεία. Στην έρευνα συμμετείχαν 4.285 παιδιά, ηλικίας 9 έως 10 ετών, από 21 πόλεις των ΗΠΑ. Οι ερευνητές μέτρησαν την αυτοκτονική συμπεριφορά, τα συμπτώματα ψυχικής υγείας και τα εθιστικά μοτίβα χρήσης οθονών που σχετίζονται με τα smartphones, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τα βιντεοπαιχνίδια κατά την έναρξη της μελέτης, καθώς και σε επαναπαρακολουθήσεις μετά από δύο, τρία και τέσσερα χρόνια.
Οι συγγραφείς εντόπισαν τρεις εθιστικές πορείες χρήσης για τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τα smartphones: υψηλή, αυξανόμενη και χαμηλή. Προσδιόρισαν επίσης δύο εθιστικές τροχιές (υψηλή και χαμηλή) για τα βιντεοπαιχνίδια. Όσον αφορά τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, το 40,9% των συμμετεχόντων ταξινομήθηκε ως έχον υψηλά ή αυξανόμενα εθιστικά μοτίβα χρήσης. Οι υψηλές (2,39 φορές αυξημένη πιθανότητα) και οι αυξανόμενες (2,14) εθιστικές τροχιές χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης συνδέθηκαν με μεγαλύτερο κίνδυνο αυτοκτονικής συμπεριφοράς σε σύγκριση με την χαμηλή χρήση. Η υψηλή τροχιά χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης συνδέθηκε επίσης με 79% αυξημένο κίνδυνο εξωτερικευμένων συμπτωμάτων, όπως η επιθετικότητα και η παρορμητικότητα.
Αναφορικά με τη χρήση των smartphones, σχεδόν τα τρία τέταρτα των συμμετεχόντων ταξινομήθηκαν ως έχοντες υψηλή ή αυξανόμενη εθιστική τροχιά χρήσης. Οι υψηλές (2,17 φορές αυξημένη πιθανότητα) και οι αυξανόμενες (22% αυξημένη πιθανότητα) εθιστικές τροχιές χρήσης των smartphones συνδέθηκαν με μεγαλύτερο κίνδυνο αυτοκτονικής συμπεριφοράς σε σύγκριση με τη χαμηλή χρήση.
Σχετικά με τη χρήση των βιντεοπαιχνιδιών, το 41,1% των συμμετεχόντων παρουσίασε υψηλή τροχιά χρήσης. Η υψηλή εθιστική τροχιά χρήσης συσχετίστηκε 54% αυξημένη πιθανότητα αυτοκτονικής συμπεριφοράς σε σύγκριση με τη χαμηλή χρήση. Η υψηλή τροχιά εθιστικής χρήσης των βιντεοπαιχνιδιών συνδέθηκε επίσης με διπλάσιες πιθανότητες εμφάνισης εσωτερικευμένων συμπτωμάτων, όπως το άγχος και η κατάθλιψη.
Η μελέτη αυτή είχε τρεις βασικούς περιορισμούς. Η έρευνα ήταν παρατηρησιακή που σημαίνει ότι τα δεδομένα δεν μπορούν να τεκμηριώσουν με βεβαιότητα ότι οι εθιστικές τροχιές χρήσης οθονών προκαλούν αυτοκτονική συμπεριφορά και αυξημένα συμπτώματα ψυχικής υγείας. Για παράδειγμα, θα μπορούσε να ισχύει ότι τα συμπτώματα ψυχικής υγείας οδήγησαν τους συμμετέχοντες προς αυξημένη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και των βιντεοπαιχνιδιών. Ο αυτοαναφορικός χαρακτήρας των ερωτηματολογίων σημαίνει ότι τα δεδομένα θα μπορούσαν να είναι μεροληπτικά λόγω εσφαλμένης μνήμης ή επειδή οι συμμετέχοντες παρείχαν κοινωνικά αποδεκτές αντί για ακριβείς πληροφορίες. Η έρευνα αυτή διεξήχθη με δείγμα από τις ΗΠΑ, γεγονός που περιορίζει τη γενικευσιμότητα των αποτελεσμάτων σε άλλους πληθυσμούς.
Περισσότερο από το ένα τρίτο των ενηλίκων στις ΗΠΑ συμβουλεύεται τακτικά AI chatbots για την ψυχική τους υγεία
Μια νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Journal of Medical Internet Research διαπιστώνει ότι περισσότερο από το ένα τρίτο των ενηλίκων στις ΗΠΑ συμβουλεύεται AI chatbots τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα για ζητήματα ψυχικής υγείας. Η έρευνα αυτή, υπό την καθοδήγηση της Michiko Ueda από το Πανεπιστήμιο Syracuse, αναφέρει επίσης ότι οι συμμετέχοντες με μέτρια έως σοβαρή κατάθλιψη και άγχος είναι πιο πιθανό να συμβουλεύονται AI chatbots για την ψυχική τους υγεία, ενώ οι «εντατικοί χρήστες» τεχνητής νοημοσύνης είναι πιθανότερο να αναφέρουν αυτοκτονικό ιδεασμό.
Ο σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν να εξετάσει τα μοτίβα χρήσης των AI chatbot που σχετίζονται με την ψυχική υγεία στους ενήλικες των ΗΠΑ. Οι συγγραφείς ήθελαν επίσης να αξιολογήσουν τις προτιμήσεις των συμμετεχόντων για τα AI chatbots σε σύγκριση με τους ανθρώπους-επαγγελματίες ψυχικής υγείας. Προσέλκυσαν 1.805 συμμετέχοντες, ηλικίας 18 έως 49 ετών, και τους ζήτησαν να συμπληρώσουν μια ανώνυμη διαδικτυακή έρευνα για τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης σε σχέση με την ψυχική υγεία, την προτίμηση για AI chatbots έναντι ανθρώπων-επαγγελματιών ψυχικής υγείας, καθώς και τα συμπτώματα ψυχικής υγείας.
638 συμμετέχοντες (35.2%) δήλωσαν ότι συμβουλεύονταν ένα AI chatbot τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα για ζητήματα ψυχικής υγείας. Σε αυτούς συμπεριλαμβάνονταν 99 συμμετέχοντες (5.5%) που ταξινομήθηκαν ως «εντατικοί χρήστες». Οι συμμετέχοντες αυτοί ανέφεραν ότι περνούσαν τακτικά ώρες συζητώντας για την ψυχική τους υγεία με το AI chatbot. Οι συμμετέχοντες με μέτρια έως σοβαρά συμπτώματα κατάθλιψης ή άγχους είχαν 71% περισσότερες πιθανότητες να συνομιλήσουν με ένα AI chatbot για την ψυχική τους υγεία. Οι «εντατικοί χρήστες» είχαν σχεδόν 2,5 φορές περισσότερες πιθανότητες να αναφέρουν αυτοκτονικές σκέψεις.
Το 60% των συμμετεχόντων δήλωσε ότι θα συζητούσε για την ψυχική του υγεία με την οικογένεια και φίλους πριν χρησιμοποιήσει κάποιο AI chatbot. Ενώ το 28,4% των συμμετεχόντων που είχε επισκεφτεί έναν άνθρωπο-επαγγελματία ψυχικής υγείας στο παρελθόν ανέφερε λιγότερες επισκέψεις μετά την έναρξη της χρήσης του AI chatbot, η πλειονότητα των συμμετεχόντων εξέφρασε περισσότερο θετική άποψη για τους ανθρώπους-επαγγελματίες ψυχικής υγείας σε σύγκριση με τα AI chatbots. Εξαίρεση αποτέλεσαν οι «εντατικοί χρήστες», οι οποίοι ανέφεραν παρόμοιες θετικές αξιολογήσεις τόσο για τα AI chatbots όσο για τους επαγγελματίες υγείας.
Η έρευνα αυτή είχε τέσσερις βασικούς περιορισμούς. Ο παρατηρησιακός σχεδιασμός της έρευνας σημαίνει ότι τα δεδομένα αυτά δεν μπορούν να αποδώσουν αιτιώδη σχέση. Ο αυτοαναφορικός χαρακτήρας των ερωτηματολογίων σημαίνει ότι τα δεδομένα ενδέχεται να είναι μεροληπτικά λόγω εσφαλμένης μνήμης ή επειδή οι συμμετέχοντες παρείχαν κοινωνικά αποδεκτές αντί για ακριβείς πληροφορίες. Το μικρό δείγμα των «εντατικών χρηστών» σημαίνει ότι τα ευρήματα που αφορούν αυτή την ομάδα ενδέχεται να μην αποτελούν ακριβή αναπαράσταση του ευρύτερου πληθυσμού των «εντατικών χρηστών». Είναι πιθανό τα αποτελέσματα αυτά να μην μπορούν να γενικευτούν σε πληθυσμούς εκτός των ΗΠΑ.
Μετάφραση: Δέσποινα Αθανασίου, ψυχοθεραπεύτρια
Οι μελέτες:
Inci, R., Sağlam, M., Köroğlu, S., Oluç, T., Gül, N., & Yıldız, M. (2026). The effect of Smombie and phubbing levels on psychological well-being in adolescents. BMC Psychology, 14(1).
Ueda M, Birnbaum ML, Liu Y, Yu Q, Tian X, Mirer A, Ramanathan S, Sinyor M. (2026). Help-Seeking in the Age of AI: Cross-Sectional Survey of the Use and Perceptions of AI-Based Mental Health Support Among US Adults. JMIR Ment Health 2026;13:e88196.
Xiao, Y., Meng, Y., Brown, T. T., Keyes, K. M., & Mann, J. J. (2025). Addictive screen use trajectories and suicidal behaviors, suicidal ideation, and mental health in US youths. JAMA, 334(3), 219.
