Το στίγμα αποτελεί μια πολύπλοκη ψυχοκοινωνική διαδικασία που έχει σημαντικές επιπτώσεις στον τρόπο με τον οποίο άτομα που υφίστανται περιθωριοποίηση αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους και σχετίζονται με τον κόσμο. Σε μια πρόσφατη δημοσίευση (Ιανουάριος του 2026) στο γνωστό επιστημονικό περιοδικό World Psychiatry μια ομάδα
ερευνητών οι οποίοι έχουν δουλέψει για δεκαετίες στην έρευνα για την εμπειρία του στίγματος προειδοποιούν ότι πλέον βλέπουμε τους μηχανισμούς του στιγματισμού να χρησιμοποιούνται σκόπιμα στη ρητορική εναντίον ευάλωτων ομάδων. Η ρητορική αυτή, σύμφωνα με τους συγγραφείς, διαμορφώνει μια αντιπαράθεση μεταξύ «ημών» έναντι «εκείνων» και χρησιμοποιεί στερεότυπα και απαξιωτικούς χαρακτηρισμούς για τον αποκλεισμό των τελευταίων.
Όπως διαπιστώνουν: «Φαίνεται να εκτυλίσσεται μια μαζική κοινωνική αλλαγή, όπου η απαξίωση και οι διακρίσεις εις βάρος ολόκληρων ομάδων παύουν να αποτελούν ταμπού. Ως ερευνητές του στίγματος, δεν μπορούμε παρά να αναρωτηθούμε ποιες θα είναι οι συνέπειες αυτών των εξελίξεων για τα άτομα με ψυχική ασθένεια» (Schomerus et al., 2026).
Ενώ οι παρεμβάσεις για το στίγμα φαίνεται να έχουν δημιουργήσει το έδαφος για τη μείωση των διακρίσεων εναντίον των ατόμων με ψυχικά προβλήματα (ειδικά σε σχέση με την κατάθλιψη), περισσότερο έδαφος πρέπει να διανυθεί για άτομα με διαφορετικές διαγνώσεις.
Για παράδειγμα, λένε οι ερευνητές, άτομα με διάγνωση σχιζοφρένειας δεν έχουν δει καμία μείωση του στίγματος εναντίον τους. Αντίθετα, τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ενισχύεται η κοινωνική κατασκευή της «ετερότητάς» τους, εξασθενεί η διάθεση για στήριξη και σωρεία ερευνών καταγράφει μια διαχρονική όξυνση της τάσης για κοινωνική αποστασιοποίηση (Schomerus et al. 2026). Ανάλογα, το έντονο στίγμα που περιβάλλει τις εξαρτήσεις παραμένει εντυπωσιακά ανθεκτικό στον χρόνο. Έτσι, ενώ οι πιο συχνές και «οικείες» ψυχικές δυσκολίες – όπως η κατάθλιψη – τυγχάνουν ολοένα και μεγαλύτερης αναγνώρισης και κανονικοποίησης, οι διαταραχές που βιώνονται ως απειλητικές, ανοίκειες ή απρόβλεπτες, όπως οι ψυχώσεις, καθώς και εκείνες που φέρουν βαρύ ηθικό φορτίο, όπως οι διαταραχές χρήσης ουσιών, συνεχίζουν να στοχοποιούνται από ένα στίγμα που παραμένει αμείωτο ή και
εντείνεται.
Αντίστοιχα, άτομα που ανήκουν σε φυλετικές ή εθνοτικές μειονότητες που βιώνουν προβλήματα ψυχικής υγείας βρίσκονται υπό τον κίνδυνο διπλής στιγματοποίησης και στοχοποίησης όπως δείχνουν, σύμφωνα με τους συγγραφείς, τα πρόσφατα αντιμεταναστευτικά πολιτικά μηνύματα στη Γερμανία. Η σύνδεση μεταξύ της διαδικασίας του στιγματισμού και της πολιτικής συμπεριφοράς είναι προφανής. Άτομα με αυταρχικές αξίες
στιγματίζουν ακόμα πιο συχνά άτομα με ψυχικές διαταραχές σε σύγκριση με άτομα που δεν
έχουν τέτοιες αξίες.
Υπό τη διπλή ιδιότητα τους ως επαγγελματίες ψυχικής υγείας και ερευνητές του στίγματος, οι συγγραφείς αυτού του άρθρου υποστηρίζουν ότι αυτές οι εξελίξεις δεν μπορούν να αγνοηθούν. Τονίζουν πως, για να καταστεί δυνατή η ουσιαστική κατανόηση της θέσης των ατόμων με ψυχική ασθένεια μέσα σε ένα κοινωνικό πλαίσιο που μεταβάλλεται συνεχώς, είναι αναγκαίο να ενισχυθούν και να ανανεωθούν οι παραδοσιακά στενοί δεσμοί ανάμεσα στην ψυχιατρική και τις κοινωνικές επιστήμες. Επισημαίνουν, επιπλέον, ότι η ανάγκη αυτή γίνεται ακόμη πιο επιτακτική, καθώς η χρηματοδότηση της επιστημονικής έρευνας συνολικά – και ιδίως των κοινωνικών επιστημών – έχει μετατραπεί σε πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης σε ορισμένες χώρες.
Οι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι προκειμένου να δοθούν απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα, είναι αναγκαία η οικοδόμηση συμμαχιών. Επισημαίνουν την ανάγκη για διακρατική διασύνδεση, ώστε να καταστούν ορατές τόσο οι συγκλίσεις όσο και οι αποκλίσεις στις κοινωνικές τάσεις που επηρεάζουν τα άτομα με ψυχική ασθένεια. Τονίζουν ότι οι μελέτες τάσεων γύρω από τις δημόσιες στάσεις πραγματοποιούνται κατά κύριο λόγο σε περιορισμένο αριθμό χωρών υψηλού εισοδήματος, γεγονός που σημαίνει ότι οι τάσεις που καταγράφονται ενδέχεται να μην ισχύουν στον ίδιο βαθμό σε άλλα κοινωνικά συμφραζόμενα. Παράλληλα, επισημαίνουν την ανάγκη διεύρυνσης της αναλυτικής οπτικής προς περισσότερες από μία ευάλωτες ομάδες, καθώς οι ευρύτερες κοινωνικές μετατοπίσεις είναι πιθανό να διαμορφώνουν με παρόμοιο τρόπο τις εμπειρίες του στίγματος. Τέλος, υπογραμμίζουν ότι η στενότερη συνεργασία με άτομα που διαθέτουν βιωματική εμπειρία αποτελεί ίσως το πιο κρίσιμο στοιχείο αυτής της προσπάθειας.
Δείτε τη σχετική επιστημονική δημοσίευση εδώ.
